czwartek 20 czerwiec 2019

zespol new

Neofilolog nr 47/2 (2016)

 

Nr 47/2 Neofilologa dostępny online

 

Badania nad wielojęzycznością i rozwojem kompetencji międzykulturowej

 

WPROWADZENIE

Wiodącym tematem tekstów, które znajdują się w niniejszym numerze Neofilologa jest fascynujący poznawczo i metodologicznie teren badań empirycznych nad wielojęzycznością i rozwojem kompetencji międzykulturowej. Samo zjawisko wielojęzyczności stanowi nie lada wyzwanie dla badaczy z rozmaitych horyzontów poznawczych, starających się o jego kompletną definicję i opis, podobnie zresztą jak ma to miejsce w pracach nad kompetencją międzykulturową. W tomie, który właśnie przekazujemy naszym Czytelnikom z wyzwaniem tym zmierzyli się glottodydaktycy, dla których wspomniana tematyka jest kluczowa w kontekście współczesnych podejść do nauczania i uczenia się języków obcych. Jakie problemy badawcze wynikają z wielojęzyczności i międzykulturowości? Jak je operacjonalizować w badaniach empirycznych? Jakie techniki zbierania danych pozwolą na ich rzetelne wyselekcjonowanie z całego szeregu innych danych związanych równie blisko z procesem kształcenia językowego? I wreszcie, jakie wnioski i sugestie płyną z badań prowadzonych nad tymi zagadnieniami? To tylko niektóre pytania, na które próbowali odpowiedzieć Autorzy niniejszego tomu.

Tomasz Róg („Glottodydaktyczne obszary badań nad kompetencją międzykulturową”) poddał analizie ponad sto publikacji dotyczących rozwijania kompetencji międzykulturowej, przede wszystkim w kontekście kompetencji nauczyciela języków obcych, ale także uczących się w klasie językowej. Warto przekonać się, jaka jest, w tym świetle, diagnoza stanu zaawansowania refleksji zarówno teoretycznej, jak i empirycznej dotycząca tego złożonego obszaru badawczego.

W artykule Emilii Wąsikiewicz-Firlej („Język i tożsamość w rodzinie transnarodowej: studium przypadku”) omówione zostało studium przypadku jako zasadna technika przy zainteresowaniu biografią językową dziecka w rodzinie o różnych narodowościach rodziców, dodatkowo mieszkających poza krajami ich pochodzenia. Ten obfitujący w szczegółowe dane wywód pokazuje, na ile wielojęzyczność można w pewnym sensie „wymusić” na dziecku, a na ile pozostaje ona przede wszystkim autonomicznym wyborem samego dziecka, nawet kilkuletniego.

Inspirujące do wielu przemyśleń dane można zebrać także kwestionariuszem ankiety, nawet ograniczając się wyłącznie do jednego pytania mającego wywołać pisemne wypowiedzi badanych, odwołujących się do własnych przekonań i doświadczeń. Maciej Smuk („Bariery w nauce języków obcych – perspektywa uczących się”) dzieli się informacjami zebranymi w ten sposób na temat barier w uczeniu się języka obcego, które studenci kierunków filologicznych i niefilologicznych przywołują w swoich wypowiedziach. Jak się okazuje, bariery funkcjonują w ich wyobrażeniu nie zawsze zgodnie z oczekiwaniami badaczy dotyczącymi chociażby profilu filologicznego lub niefilologicznego studenta.

Inną techniką badawczą posłużyli się Krystyna Szymankiewicz i Radosław Kucharczyk („Mapy myśli jako narzędzie badania reprezentacji społecznych wielojęzyczności – przypadek przyszłych nauczycieli języka francuskiego”). Zastosowali oni grupowe mapy myśli wydobywające reprezentacje na temat wielojęzyczności wzbogacone o refleksję i jej werbalizację u studentów przygotowujących się do zawodu nauczyciela języka francuskiego. Kombinacja różnorodnych metodologii pozwoliła Autorom na ujawnienie dających do myślenia postaw i przekonań studentów przyszłych nauczycieli, zwłaszcza w świetle dominującego wśród nich przekonania o niemożności nabycia kompetencji wielojęzycznej w kształceniu formalnym.

Artykuł Adriany Biedroń („Rola pamięci roboczej w nauce języka obcego”) przypomina o niezwykle istotnych dla teorii psychologii poznawczej i neuronauk kwestii związanych z pamięcią roboczą oraz z centralnym systemem wykonawczym. Nie ulega wątpliwości, że oba wspomniane elementy stanowią istotną cechę osób wielojęzycznych oraz, szerzej, uznanych za uzdolnionych językowo. Co ważniejsze, z punktu widzenia glottodydaktyki odpowiedni trening może przyczynić się do wzrostu ich efektywności, a warto przypomnieć, że możliwość ta nie jest bynajmniej automatycznie przypisywana innym zakresom poznawczym. Tym bardziej należy dobrze rozpoznać funkcjonowanie pamięci roboczej uczących się i wzmacniać jej pozytywny wpływ na uczenie się języków obcych, o którym mówią liczne już dzisiaj badania empiryczne, choć nadal wiele wątpliwości pozostaje nierozstrzygniętych.

O uzdolnionych uczniach mówi także tekst Joanny Sobańskiej („Ocena własnych zdolności uczniów uzdolnionych językowo w polskich szkołach ponadgimnazjalnych”), podający wyniki badania kwestionariuszem ankiety dotyczącym samooceny zdolnych uczniów. Warto przekonać się, w jakim stopniu uczniowie ci podzielają opinię swoich nauczycieli, a w jakim pozostają w obszarze niedowierzania czy wręcz negowania swoich językowych predyspozycji. Autorka docieka przyczyn uzyskanych wyników i inspiruje do własnych refleksji i przemyśleń.

W przedostatnim tekście tomu, autorstwa Marioli Jaworskiej („Indywidualny styl uczenia się a preferowane strategie – studium przypadku ucznia dyslektycznego”), po raz kolejny sięgnięto do techniki studium przypadku. Czytelnik przekona się z pewnością, jak bardzo jest ona wartościowa dla diagnozy pewnych wąsko zakreślonych warunków uczenia się umożliwiając analityczne podejście do złożonych czynników współwystępujących w konkretnym przypadku osoby i kontekstu.

Tom wieńczy tekst w języku francuskim („Culture éducative et construction des représentations de l’aspect grammatical en langue étrangère : stratégies des polonophones apprenant le français en milieu formel” ), w którym Katarzyna Starościak proponuje w badaniu użycia form językowych metodologię mieszaną opartą na realizacji zadania językowego dotyczącego użycia czasów przeszłych w języku francuskim dopełnioną zwerbalizowaną introspekcją. Jak wynika z zebranych danych, pracując z uczącymi się nad szczególnie wrażliwymi na interferencję obszarami systemu języka obcego w perspektywie porównawczej, nie wolno zapominać o informacjach płynących z ogólnej kultury edukacyjnej, wspólnej dla badanej grupy i wskazującej na utrwalone w przeszłości reprezentacje i błędne przekonania.

Wielość dróg metodologicznych i bogactwo zebranych za ich pomocą danych wskazuje na wielki potencjał dalszych badań empirycznych dotyczących wielojęzyczności i kompetencji międzykulturowej, które pozwolą na ich lepsze zrozumienie zarówno dla konstruowania systemów teoretycznych, jak i dla podniesienia skuteczności procesów dydaktycznych w klasie językowej. Życzymy Państwu przyjemnej lektury.

 

Anna Jaroszewska
Jolanta Sujecka-Zając

 

Neofilolog nr 49/1 (2017)

 

Nr 49/1 Neofilologa dostępny online

 

Różnice indywidualne w uczeniu się i nauczaniu języków obcych: konteksty edukacyjne

 

WPROWADZENIE

Tom 49/1 Neofilologa jest trzecim tomem studiów teoretycznych i empirycznych poświęconych różnicom indywidualnym w uczeniu się i nauczaniu języków obcych. Jest kontynuacją debaty z tomu pierwszego, poświęconego uczniowi w świetle różnic indywidualnych w uczeniu się, prowadzonej dalej w tomie drugim, który omawia nauczyciela i różnice indywidualne w nauczaniu języka obcego. Zawartość tomu trzeciego Różnice indywidualne w uczeniu się i nauczaniu języków obcych. Konteksty nauczania sytuuje się także w szerokim polu zagadnieniowym. Tym razem nurtują nas konteksty nauczania i ich związek z różnicami indywidualnymi w uczeniu się i nauczaniu języków obcych, a wybrane do tomu artykuły ukazują rozległość zagadnienia i różne perspektywy jego interpretacji.

Tom otwiera studium Hanny Komorowskiej: „Język a tożsamość. Język pierwszy, drugi i obcy a sukcesy i niepowodzenia szkolne”. Autorka skupia uwagę na związkach pomiędzy tożsamością narodową/ etniczną a językami używanymi w kontekście szkolnym. Ten ważny esej prowokuje do zastanowienia się, jak bardzo stereotypowe myślenie na temat innych społeczności odciska piętno na postrzeganiu i organizowaniu procesu nauczania i uczenia się języków.

Następne artykuły to badania empiryczne. Dotyczą kwestii różnic indywidualnych uczniów i zróżnicowania nauczania języka obcego na różnych szczeblach edukacji. W swoim studium, Monika Janicka („Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi na lekcji języka obcego w szkole podstawowej – rola nauczyciela i środowiska szkolnego w realizacji koncepcji inkluzji”) zastanawia się, jakie powinny być role nauczyciela i środowiska szkolnego podczas realizacji koncepcji inkluzji w szkole podstawowej.

Badaniom różnic indywidualnych w szkole gimnazjalnej poświęcone są kolejne dwa artykuły. Radosław Kucharczyk („Rola kontekstu społecznego oraz czynników indywidualnych w rozwijaniu kompetencji różnojęzycznej polskich gimnazjalistów”) analizuje rolę kontekstu społecznego w rozwijaniu kompetencji różnojęzycznej polskich gimnazjalistów, głównie w Warszawie, zaś Melanie Ellis („Inside a rural lower secondary school in Poland: factors affecting learner achievement”) kontynuuje wątek roli kontekstu społecznego w odniesieniu do różnic indywidualnych uczniów w nauce języka angielskiego w małym gimnazjum wiejskim.

Kolejne trzy artykuły dotyczą studiów empirycznych młodzieży starszej i młodych dorosłych. Małgorzata Spychała-Wawrzyniak („Uczeń zdolny a udział w olimpiadzie językowej”) odsłania kulisy przygotowania młodzieży licealnej do Olimpiady Języka Hiszpańskiego, zaś przedmiotem rozważań Beaty Karpety-Peć („Indywidualizacja nauczania i uczenia się – otwarte formy pracy w gimnazjum oraz w kształceniu akademickim (action research)” jest analiza porównawcza postrzegania otwartych form pracy na lekcjach języka niemieckiego przez młodzież ponadgimnazjalną i studentów filologii germańskiej. Z kolei, studia filologiczne i nauczanie praktycznego języka angielskiego stanowią kontekst, w którym Mariusz Kruk i Joanna Zawodniak („Nuda a praktyczna nauka języka angielskiego”) badają zjawisko nudy. Jest to nowy aspekt różnicujący uczących się języka obcego, rzadko podejmowany w badaniach glottodydaktycznych.

Całość kończy artykuł Marioli Fiemy i Iwony Janowskiej („Analiza wybranych podręczników do nauczania języka polskiego jako obcego w kontekście edukacji seniorów”), w którym Autorki piszą o podręcznikach do nauczania języka polskiego jako obcego w kontekście edukacji seniorów. Obok informacji dotyczących specyfiki nauczania uczniów w późnej dorosłości, omówienie siedmiu podręczników w oparciu o dołączoną do artykułu siatkę analizy podręcznika ma niewątpliwie walory praktyczne.

Już z tego krótkiego omówienia widać złożoność kontekstów i wielość zagadnień związanych z różnicami indywidualnymi w uczeniu się i nauczaniu języka obcego w danym kontekście społecznym, w tym edukacyjnym. Teksty, tworzące tom trzeci, ukazują nowe doświadczenia i nowe obszary namysłu nad różnorodnością w nauczaniu i uczeniu się języków.

Naszym zamiarem było zainicjowanie dyskusji nad różnymi aspektami różnic indywidualnych, uwzględniających analizy czynników poznawczych i osobowościowych, związków pomiędzy wiekiem uczących się a sukcesem w nauce języka obcego, uczenia się języka przez uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi czy opracowań dotyczących różnic występujących wśród nauczycieli języków obcych wpływających na ich działania dydaktyczne. Wszystkie wymienione zagadnienia znalazły odzwierciedlenie w artykułach zaprezentowanych
w trzech tomach Neofilologa, opublikowanego po konferencji PTN w Słupsku. Dlatego mamy nadzieję, że lektura tomów stanie się inspiracją dla czytelników, zarówno badaczy zagadnień związanych z różnicami indywidualnymi, jak i innych nauczycieli akademickich, nauczycieli ze szkół i studentów.

 

Dorota Werbińska
Adriana Biedroń

 

Neofilolog nr 48/2 (2017)

 

Nr 48/2 Neofilologa dostępny online

 

Różnice indywidualne w uczeniu się i nauczaniu języków obcych: nauczyciel

 

WPROWADZENIE

Niezależnie od uwagi, jaką obecnie poświęca się różnicom indywidualnym uczniów w procesie uczenia się języków obcych, nie unikniemy pytań o nauczyciela, o jego role i zadania względem uczniów, a także powinności wobec procesu nauczania języka obcego. Dlatego drugi tom Neofilologa nr 48, dotyczący różnic indywidualnych w procesie uczenia się i nauczania języka obcego, rozważa działania nauczyciela, zarówno te w odniesieniu do teorii (jak powinno być?), jak i te dotyczące praktyki (co już się w tym kierunku robi?). Autorzy zamieszczonych tekstów analizują nauczanie języka obcego z różnych perspektyw. W centrum ich uwagi jest wpływ nauczyciela na proces nauczania języka obcego (tekst pierwszy, tekst drugi i tekst trzeci), różnice indywidualne nauczycieli w posługiwaniu się kompetencją pragmatyczną (tekst czwarty), postrzeganie zadań i ról nauczyciela przez młodzież gimnazjalną (tekst piąty), a także sposoby kształcenia kandydatów na nauczycieli języków obcych (tekst szósty).

Tom otwiera artykuł Jolanty Sujeckiej-Zając („Rola mediacji dydaktycznej w rozwijaniu warsztatu poznawczego ucznia na lekcji języka obcego”) omawiający działania mediacyjne nauczyciela na lekcji języka obcego, które mogą doprowadzić uczniów do lepszego uczenia się. Jest tak, gdyż zaproponowana przez Autorkę mediacja dydaktyczna może pomóc uczniowi w uświadomieniu sobie nowych możliwości uczenia się, wyzbyciu się nieskutecznych nawyków uczeniowych, a ponadto, w poprawieniu relacji pomiędzy nauczycielem a uczniem.

Tekst autorstwa Hadriana Lankiewicza („Zmienna norma pedagogiczna a postawy ucznia wobec nauki języka obcego”), osadzony w koncepcji autonomizacji (Wilczyńska, 2002) i wielokompetencji (Cook, 1999), zwraca uwagę na potrzebę stosowania zmiennej normy językowej w procesie kształcenia językowego. Według Autora, świadome wykorzystanie założeń zmiennej normy językowej w pracy nauczyciela (np. poprzez ćwiczenia tłumaczeniowe) jest wyrazem jego krytycznej świadomości, a przy tym rozwijaniem jej odpowiednika wśród uczniów, włącznie z postawami wobec nauki języka obcego.

Z kolei tekst Marzeny Blachowskiej-Szmigiel („Wspieranie empowermentu w sytuacji zinstytucjonalizowanego nauczania języków obcych: możliwości, wyzwania i ograniczenia”) dotyczy wspierania rozwoju mocy osobistej ucznia języka obcego, zwanego przez Autorkę empowermentem, w sytuacji zinstytucjonalizowanego nauczania języków obcych, w czym nauczyciel odgrywa kluczową rolę. Według Autorki, rozwój mocy osobistej ucznia jest zależny od mocy osobistej nauczyciela, a także świadomości, autonomii i kreatywności nauczyciela.

Tekst Anny Szczepaniak-Kozak i Emilii Wąsikiewicz-Firlej („Różnice indywidualne w nabywaniu kompetencji pragmatycznej przez nauczycieli języka angielskiego”) podejmuje kwestię nabywania kompetencji pragmatycznej wśród nauczycieli języka angielskiego. Przeprowadzone przez Autorki badanie dobitnie wskazuje, że istnieje potrzeba uwrażliwiania nauczycieli na istotność pragmatyki, a nawet włączenia modułów kształcenia kompetencji pragmatycznej, zwykle pomijanej bądź marginalizowanej w modułach dydaktycznych, do programów kształcenia nauczycieli języka obcego.

Badanie Magdaleny Białek („Zadania i role nauczycieli języków obcych w świetle potrzeb edukacyjnych młodzieży gimnazjalnej”), przeprowadzone wśród wrocławskich gimnazjalistów, sugeruje, że istnieją luki, czy przeoczenia, także w odniesieniu do innych kompetencji nauczycieli języków obcych. Choć Autorka słusznie zauważa, że „nie po to prowadzi się badania, aby w bezrefleksyjny sposób dostosowywać się do „życzeń” uczniów”, wypowiedzi gimnazjalistów na temat atmosfery na lekcji języka niemieckiego, doboru ćwiczeń przez nauczycieli, komunikacji (lub jej braku) w języku, którego się uczą, prowokują do myślenia.

Ostatni tekst w tym tomie, autorstwa Joanny Pitury („Zastosowanie bloga we wspieraniu refleksji studenckiej podczas praktyk pedagogicznych”), jest głosem przemawiającym za koniecznością rozwijania refleksji nauczycieli, już na poziomie odbywania praktyk pedagogicznych. W tym celu Autorka wykorzystuje blogowanie, które tworzy czas i przestrzeń do refleksji w działaniu, nad działaniem i dla działania (Farrell, 2007). Choć samo badanie, jak przyznaje Autorka, było obarczone kilkoma ograniczeniami, zaproponowana interwencja dydaktyczna, dotycząca rozwijania refleksyjności, może okazać się ważną alternatywą dla tradycyjnych spotkań praktykanta z opiekunem praktyk metodycznych.

Dziękuję wszystkim Autorom za podzielenie się swoimi tekstami z czytelnikami Neofilologa, a dzięki tekstom, swoją wiedzą, sądami, myślami, postawionymi pytaniami czy zaprezentowanymi problemami. Żywię nadzieję, że będą one inspiracją do namysłu, dyskusji i poszukiwania uzupełniających informacji.

 

Dorota Werbińska

 

Bibliografia
Cook, V. 1999. „Going beyond the native speaker in language teaching”. TESOL Quarterly 33(2): 185-209.
Farrell, T. S. 2007. Reflective language teaching: From research to practice. London: Continuum.
Wilczyńska, W. 2002. „Podmiotowość i autonomia jako wyznaczniki osobistej kompetencji komunikacyjnej”. Autonomizacja w dydaktyce języków obcych. Doskonalenie w komunikacji ustnej. (w) W. Wilczyńska (red.). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, str. 51-67.

Neofilolog nr 48/1 (2017)

 

Nr 48/1 Neofilologa dostępny online

 

Różnice indywidualne w uczeniu się i nauczaniu języków obcych: uczeń

 

WPROWADZENIE

Niniejszy numer Neofilologa (48/1) został poświęcony teoretycznym i praktycznym zagadnieniom dotyczącym różnic indywidualnych w odniesieniu do ucznia języka obcego. Jest to pierwszy z kolei tom tematyczny stanowiący pokłosie Dorocznej Konferencji Naukowej Polskiego Towarzystwa Neofilologicznego pt. „Rola różnic indywidualnych w uczeniu się i nauczaniu języków obcych”, zorganizowanej w dniach 5-7 września 2016, której współorganizatorem i gospodarzem był Zakład Filologii Angielskiej Akademii Pomorskiej w Słupsku.

Różnice indywidualne stanowią popularny, choć wciąż słabo zbadany obszar glottodydaktyki. Ponadto, w badaniach w tej dziedzinie odnotowuje się znaczące dysproporcje ilościowe: przeważają badania nad motywacją i strategiami uczenia się języka obcego, przy jednoczesnym deficycie analiz czynników takich jak inteligencja, zdolności językowe, pamięć oraz osobowość. Niniejszy tom zawiera dziewięć artykułów, prezentujących zarówno rozważania teoretyczne, jak i badania empiryczne dotyczące motywacji, strategii uczenia się języków obcych, zdolności, inteligencji i osobowości. Oprócz tradycyjnie rozumianych analiz różnic indywidualnych, zaprezentowane zostały metody badawcze jakościowe, takie jak autonarracja i analiza teorii subiektywnych. Różnorodność tematyczna tomu pozwala na uchwycenie szerokiego spektrum czynników indywidualnych, zarówno w ujęciu ilościowym, jak i jakościowym.

Bieżący tom Neofilologa otwierają trzy artykuły, które mają na celu zdefiniowanie pojęć oraz przedstawienie kluczowych koncepcji i badań w omawianym obszarze.

W artykule „Dynamiczny charakter zmiennych indywidualnych – wyzwania badawcze i implikacje dydaktyczne”, Mirosław Pawlak przedstawia podstawowe pojęcia w dziedzinie badań nad różnicami indywidualnymi, podkreślając konieczność ujęcia dynamicznego, tj. uwzględniającego zmienność w czasie oraz interakcje środowiskowe. Autor określa cele artykułu jako dwojakie: z jednej strony jest to wskazanie, w jaki sposób dynamiczny charakter czynników indywidualnych może zostać uwzględniony przy prowadzeniu badań empirycznych, natomiast z drugiej strony, celem autora jest prezentacja sugestii dotyczących indywidualizacji procesu kształcenia językowego.

Artykuł Adriany Biedroń zatytułowany „Zdolności językowe i inteligencja w nauce języka obcego – teoria naukowa a praktyka dydaktyczna” zawiera rozważania teoretyczne na temat relatywnie stałych czynników indywidualnych, tj. inteligencji i zdolności językowych. Autorka omawia aktualne teorie w dziedzinie studiów nad tymi czynnikami, z uwzględnieniem badań genetycznych i neurologicznych, jak również problemy i perspektywy badawcze. Artykuł zawiera także próbę odniesienia teorii naukowej do praktyki dydaktycznej, czyli diagnozę deficytów omawianych czynników, trening zdolności oraz proponowane przez badaczy rozwiązania specyficznych problemów w pracy z uczniem.

W artykule „Pisemna autonarracja w badaniu różnic indywidualnych w glottodydaktyce”, Maciej Smuk koncentruje się na niezwykle interesującym, choć rzadko badanym procesie, jakim jest autonarracja, czyli opowieść o sobie. Celem autora jest zaprezentowanie potencjału autonarracji, głównie w formie pisemnej, jako metody badawczej w glottodydaktyce. W pierwszej części artykułu omówione zostaje pojęcie autonarracji, zarys historii badań z wykorzystaniem tej metody oraz cechy autonarracji jako metody badawczej. Część empiryczną stanowi opis badania autonarracyjnego, przeprowadzonego przez autora.

Podobną perspektywę badawczą przyjmuje Dorota Pudo w artykule „Subiektywne teorie na temat uczenia się języka obcego studentów romanistyki”. Celem badania jakościowego omawianego przez autorkę było zgromadzenie i przeanalizowanie przekonań studentów romanistyki na temat uczenia się języka obcego, leżących u podstaw ich osobistych teorii uczenia się języka.

Kolejne trzy artykuły mają charakter empiryczny i dotyczą strategii uczenia się języka obcego.

Artykuł zatytułowany „Odniesienia do języka ojczystego jako strategia uczenia się gramatyki języka obcego: perspektywa polskich uczniów języka angielskiego”, autorstwa Aleksandry Wach, dotyczy strategii uczenia się gramatyki języka obcego ze szczególnym uwzględnieniem strategii opartych na odwoływaniu się do języka ojczystego uczniów. Autorka przedstawia zarys badań nad strategiami uczenia się gramatyki oraz krytycznie analizuje wyniki przeprowadzonego przez siebie badania jakościowego.

Jakub Przybył jest autorem artykułu zatytułowanego „Determinanty korzystania ze strategii uczenia się języka angielskiego przez studentów poznańskich uczelni”. W projekcie badawczym postawiono szereg pytań dotyczących związków między strategiami uczenia się języka angielskiego a innymi różnicami indywidualnymi, tj. osobowością uczącego się, jego poziomem kompetencji, płcią, miejscem pochodzenia, kierunkiem obranych studiów oraz typem uczelni. Nowatorskość projektu polega na skorelowaniu cech osobowości ze strategiami uczenia się, co stanowi cenne źródło informacji dla nauczyciela i ucznia z perspektywy indywidualizacji procesu nauczania.

Podobny charakter ma kolejny projekt badawczy zaprezentowany w artykule Jakuba Przybyła, Malwiny Małowskiej, Klaudii Chmielewskiej, Marty Gawek i Małgorzaty Grzymały pt. „Różnice w korzystaniu ze strategii uczenia się języka angielskiego przez studentów: wnioski z badania”. Jak dowodzą autorzy, istnieją statystycznie istotne różnice w użyciu strategii pomiędzy studentami różnych kierunków studiów, jak również reprezentującymi różne poziomy zaawansowania językowego.

Motywacja dzieci do nauki języka obcego jest tematem poruszanym przez Małgorzatę Baran-Łucarz w artykule pt. „Motywacja do nauki języka angielskiego w drugiej klasie szkoły podstawowej”. Celem przeprowadzonego badania było zdiagnozowanie poziomu oraz rodzaju motywacji do uczenia się języka angielskiego wśród polskich drugoklasistów uczęszczających do jednej ze szkół podstawowych we Wrocławiu. Autorka dowodzi, iż pomimo popularności badań nad różnymi typami motywacji, motywacja polskich dzieci do nauki języka angielskiego pozostaje tematem wieloaspektowym i wciąż słabo zbadanym.

Celem artykułu autorstwa Anny Grabowskiej pt. „Cechy użytkowników języków obcych sprzyjające interkomunikacji (komunikacji w językach pokrewnych)”, zamykającego tom, jest refleksja nad różnicami indywidualnymi w perspektywie komunikacji w różnych językach, czyli interkomunikacji, a także podjęcie próby uszczegółowienia wykazu cech indywidualnych, pożądanych w takiej komunikacji. Artykuł ma charakter przeglądowy i opiera się w dużej mierze na teorii interkomprehensji i interkomunikacji Balboniego.

Podsumowując, bieżący tom Neofilologa zawiera różnorodne artykuły dotyczące indywidualnych cech ucznia mających wpływ na naukę języka obcego. Rozmaitość perspektyw, metod badawczych i opinii prezentowanych przez Autorów dowodzi, jak wieloaspektowym i złożonym tematem są różnice indywidualne. Wyrażam nadzieję, iż zaprezentowane tu teorie oraz badania empiryczne będą stanowiły źródło inspiracji dla czytelnika w badaniach naukowych.

 

Adriana Biedroń

 

Neofilolog nr 49/2 (2017)

 

Nr 49/2 Neofilologa dostępny online

 

Interakcje w nauczaniu i uczeniu się języków obcych

 

WPROWADZENIE

 

Niniejszy tom jest poświęcony interakcjom na lekcji języka obcego i ich wpływowi na rozwój kompetencji komunikacyjnych w języku obcym. O ile glottodydaktycy wydają się zgadzać co do tego, że uczenie się języka i komunikacji dokonuje się w interakcjach komunikacyjnych, o tyle stosunkowo niewiele wiadomo na temat tego, jak i czego konkretnie uczniowie uczą się w trakcie zadań mających charakter interakcji werbalnych. Prowadzone wokół tej problematyki badania, po płodnym okresie, w ostatnich latach uległy spowolnieniu. Podejmowane dotychczas problemy badawcze można podzielić na te, które dotyczą rozwijania w interakcjach elementów systemowych (np. Long 1988, 1991; Lightbown i Spada 1990; Swain 1995; De Pietro, Matthey-Tièche i Py 1989; De Pietro i Schneuwly 2000; Sheen 2004), oraz na te, które skupiają się na kwestii rozwijania strategii komunikacyjnych. Ten drugi nurt badań był obecny zwłaszcza na gruncie francuskojęzycznym (np. Debaissieux 2001; Nonnon 1999; Pekarek 1999; Pekarek-Doehler 2002) i dotyczył przede wszystkim rozwijania strategii interakcyjnych, umożliwiających współkonstruowanie znaczeń w warunkach niepełnej kompetencji komunikacyjnej. Wspomniane tutaj główne osie badawcze były i są konfigurowane ze względu na kontekst, w jakim przebiegają interakcje: różne poziomy zaawansowania, różne cele (np. nauczanie języka specjalistycznego, zintegrowane nauczanie języka i przedmiotów ogólnokształcących, nauczanie immersyjne), różni protagoniści (uczeń–uczeń, uczeń–nauczyciel), różne sprawności (pisanie, mówienie) itp.

Powyższy zarys problematyki interakcji na lekcjach języka obcego pozwala dostrzec, jak bardzo to pole badawcze jest rozległe i złożone. Artykuły zebrane w niniejszym tomie nie tylko odzwierciedlają tę różnorodność celów i kontekstów, ale też proponują przynajmniej częściowe uporządkowanie odniesień teoretycznych. Taki charakter par excellence ma artykuł Magdaleny Aleksandrzak. We wstępie Autorka przedstawia koncepcje interakcji wypracowane w językoznawstwie, psychologii i socjologii, by w dalszej części skupić się na interakcjach w perspektywie glottodydaktycznej. Interakcje na lekcji języka obcego Autorka opisuje na gruncie teorii kognitywnych, które wyjaśniają procesy nabywania umiejętności interakcyjnych w języku docelowym analogicznie do wszelkich mechanizmów przetwarzania informacji, jak i na tle teorii socjokulturowych, które zakładają, że rozwój językowy człowieka dokonuje się w środowisku społecznym. Autorka analizuje szczegółowo różne rodzaje interakcji, a swoje rozważania podsumowuje stwierdzeniem, że współczesna dydaktyka za najbardziej efektywne uznaje te interakcje, „podczas których zachodzi naturalne łączenie się procesów uczenia się i komunikacji, a dyskurs szkolny staje się płaszczyzną działań interpretowanych jako autentyczne przez uczestników procesu dydaktycznego”. Dalsza część artykułu zawiera różne definicje kompetencji interakcyjnej oraz przedstawia jej elementy składowe. Zaprezentowane teoretyczne podstawy interakcji – wielość ujęć i niejednoznaczność terminów stosowanych w badaniach interakcji w procesie uczenia się języka – pozwalają lepiej uświadomić sobie metodologiczną konieczność wyraźnego określania przyjmowanej perspektywy w konkretnym kontekście badawczym, ze względu zarówno na spójność, jak i na adekwatność wybranych narzędzi metodologicznych.

W kolejnym artykule, napisanym w języku niemieckim, Monika Janicka rozważa znaczenie informacji zwrotnej udzielonej przez nauczyciela (ang. feedback) jako elementu wspomagającego rozwój kompetencji językowej uczniów. Autorka dokonuje przeglądu badań na temat interakcji, wychodząc od teorii behawiorystycznej, jednakże jej uwaga koncentruje się głównie na teoriach kognitywnych przypisujących uczniowi aktywną rolę w procesie uczenia się oraz na społecznym wymiarze uczenia się w diadzie uczeń–nauczyciel, a szczególnie na wyżej wspomnianym momencie przekazywania informacji zwrotnej uczniowi. Monika Janicka podkreśla, że nie każdy rodzaj feedbacku wspiera procesy nauczania, i dowodzi, że tylko informacja zwrotna, która charakteryzuje się takimi cechami jak: większe skoncentrowanie na treści wypowiedzi niż na jej formie, pozwolenie na negocjację znaczeń oraz zachęta do samodzielnego poprawiania błędów, pozytywnie wpływa na naukę języka obcego.

W następnym artykule, autorstwa Jolanty Morytz, podjęto tematykę interakcji w kontekście rozwijania kompetencji komunikacyjnej uczniów. Autorka przedstawia badanie, którego celem było sprawdzenie, czy studenci kierunków innych niż filologiczne są świadomi konieczności stosowania strategii komunikacyjnych, a jeśli tak, to jakiego rodzaju strategie stosują oni najczęściej w prowadzonych rozmowach oraz czy repertuar stosowanych strategii zmienia się wraz ze wzrostem poziomu znajomości języka. Zaprezentowane wnioski z badania skłaniają do refleksji na temat tego, że studenci w obliczu trudności komunikacyjnych w języku obcym zbyt łatwo stosują środki pozajęzykowe w formie gestów, korzystają z translatora w telefonie oraz dokonują transferu, używając innego języka, którym lepiej władają. Takie strategie powodują zbyt powolne nabywanie kompetencji komunikacyjnej, dlatego Autorka postuluje, by nauczyciele zwiększali świadomość w zakresie językowych strategii kompensacyjnych.

Joanna Kic-Drgas zajmuje się z kolei problematyką interakcji w nauczaniu języka specjalistycznego na lekcji języka obcego. Wskazuje ona na asymetrię w zakresie wiedzy specjalistycznej jako główny czynnik wpływający na jakość interakcji uczeń–nauczyciel, obok takich czynników jak niehomogeniczność grupy, widoczna w zróżnicowaniu wiekowym, doświadczeniach zawodowych czy absencji na zajęciach i związanych z nią różnic w przyswajania materiału. Na bazie literatury przedmiotu Autorka znajduje sposoby radzenia sobie z tymi trudnościami, do których należy na przykład oparcie lekcji z języka specjalistycznego na odpowiednich materiałach dydaktycznych.

Przedmiotem artykułu Beaty Karpińskiej-Musiał jest specyfika interakcji między uczniem a nauczycielem w nauczaniu/uczeniu się języka obcego w ramach tutoringu na poziomie akademickim. Tę formę interakcji autorka porównuje do interakcji glottodydaktycznej w tradycyjnej pracy grupowej w odniesieniu do następujących aspektów: kierunku interwencji językowej, rodzaju dysonansu poznawczego i jego roli w autokorekcie ucznia, modyfikacji tzw. wiedzy wyjściowej (comprehensible input) oraz produkcji (modified output), a także szeroko rozumianego budowania wiedzy. W tym ostatnim zakresie szczególnie głębia relacji w tutoringu akademickim zdaje się sprzyjać większej refleksyjności i aktywności epistemologicznej ucznia, w przeciwieństwie do typowych interakcji szkolnych podporządkowanych raczej celom funkcjonalnym.

Artykuł Izabeli Bawej podejmuje zagadnienia interakcji na lekcji języka niemieckiego w kontekście relacji interpersonalnych oraz emocji, jakie im towarzyszą. W centrum zainteresowania znalazł się lęk językowy. Obok wprowadzenia teoretycznego, prezentującego definicję lęku, różnych jego rodzajów oraz objawów, artykuł zawiera sprawozdanie z badania ankietowego przeprowadzonego wśród 34 studentów studiów pierwszego stopnia trzeciego roku lingwistyki stosowanej. Wyniki tego badania ankietowego dają obraz dużego indywidualnego zróżnicowania reakcji emocjonalnych na wyzwania związane z mówieniem w języku obcym w klasie i pozwalają, przynajmniej częściowo, uchwycić czynniki odpowiedzialne za różnice w odczuwaniu negatywnych emocji. Z odpowiedzi studentów wynika, że istotne znaczenie dla pojawienia się i intensywności lęku ma nie tyle forma aktywności, ile relacja z osobami, które w niej uczestniczą, oraz rodzaj oceny, jaki w wyobrażeniach uczniów wiąże się z daną sytuacją oraz osobą (nauczycielem, innymi uczniami, rodzimymi użytkownikami języka).

W artykule Marcina Łączka można znaleźć szeroko naszkicowany kontekst uczenia się/nabywania języka odziedziczonego, którego opisowi towarzyszą rozważania terminologiczne dotyczące nauczania/uczenia się w imersji oraz statusu różnych języków w repertuarze jednostki (język ojczysty, język macierzysty, język obcy, język pierwszy, język drugi). Autor przedstawia możliwości kształcenia instytucjonalnego w zakresie języka polskiego na tle systemu edukacyjnego w Anglii, a także stawia diagnozę co do trudności oraz zróżnicowania kompetencji komunikacyjnych w języku polskim dzieci emigrantów.

W końcowej części niniejszego tomu Neofilologa znajdują się recenzje dwóch publikacji glottodydaktycznych. Zachęcamy do przeczytania recenzji książki Macieja Smuka Od cech osobowości do kompetencji savoir-être – rozwijanie samoświadomości w nauce języków obcych przygotowanej przez Halinę Widłę oraz recenzji książki Simone Schiedermair Literaturvermittlung. Texte, Konzepte, Praxen in Deutsch als Fremdsprache und den Fachdidaktiken Deutsch, Englisch, Französisch opracowanej przez Martę Janachowską-Budych.

 

Małgorzata Bielicka
Bernadeta Wojciechowska

 

 

Galeria

018fddc152eef8041e2acf94005c58d0
0857b56aedce102f0024f107d4aef724
0ef62615faa484e14a6bb0f9dc44b749
16662d029bba95cbf6bbef97c613af49
1fc98590ded656c5d8e807b493033786
20150907-095216
20150907-101331
20150907-181505
20150907-182448
20150907-184118
20150908-152111
20150908-191837
20150908-192449
20dc9235082d8fd928ee4861870491c3
226f7480c69915d648ea0c499a61b6b5
22e3b00075447b375dfff70c84600a18
268a3c27647ee6dcd4f08431d7564649
295ad73d0bad7925d8f1bae9361c44e1
324444354c9185186b1b30029a8cd79f
3301ceac1ffd4b133a523875d0a7db85
3981442cf819891808a6b99bb5e7892f
3a4b02ba67d6ffed452fbbcd88783a3b
4089cbb3e265cc0168c845db494cebc0
4f57b74b64897843f869bd33f2e0ab0d
531d85214fe252e45d34954b2113474b
578a49e5fea795855ca070ba8358bee6
585c0eb39a29c991258c5f75bce3de5b
5a5fdfb17011be4ca8dbda295c739759
6082564246703d8b4da5c839c272071d
6cae7d6b4a97c8b818e6f9a571f833a2
6dc96f9339a599df57baa3b58d1d08d4
704feb1c3a15f5b102ff281ce75e48b9
7378fa177fa28e0febfa2b63cd1ccfcd
7605d81c995083764231a1fe1f670219
7756946e8594388bf66dba451a61d454
7a7fac32f512aabd57ce68e4000ae433
7ecf09a5bafde064823fe60047eabea0
7fa6a420b88c9b2044187da2ec33e472
87b802c8e8837383d7e157d80e5bc843
94c107e15ad117f1fe3011332a1c9913
9f0157b1881d237b63e936d3c56542af
a0cb16494f2e53ccd6c0966629381c00
a82635d53bd029a602c232aec9f87340
ab99b7a4cacdaa1b33d98d2640740115
ad3f296a511458363bdae2a237930e7b
c8a2199086242a58a2d6eb58ab0be29a
d72fb97edd493bcf3a5b1f94413600e9
ddd26606bb2660aee50d32326de9134c
dscn4444
dscn4451
dscn4471
dscn4489
dscn4490
dscn4503
dscn4512
dscn4514-1
dscn4529
dscn4531
dscn4540
dscn4543
dscn4550
dscn4560
dscn4575
dscn4601
dscn4610
e0f8fcf5b774653ab757daf72f5a5e88
e95af6e413fb9e1c1141b01d4227bfd6
ea819af27c12045cdeb7bdd219041520
edfb868bfc38ce0549fd42cb7e71eb8b
f87515b40e6f1c8455f11fb50358520f
fa6b3a2fb967234b00119710d64d60b8
fba5b0eb310d3b55531693db1e466526
fc6007453b25ccb4546075285b877ca1
imag0123
imag0126
imag0130
imag0134
imag0137
imag0138-burst012
imag0139-burst016
img-0057
img-0067
img-0071
img-0075
img-0080
img-1930
img-1931
img-1933
img-1941
img-1942
img-1943
img-1945
img-1949
img-1952
img-1955
img-1983
mid_20150907-095216
mid_20150907-101331
mid_20150907-181505
mid_20150907-182448
mid_20150907-184118
mid_20150908-152111
mid_20150908-191837
mid_20150908-192449
mid_dscn4444
mid_dscn4451
mid_dscn4471
mid_dscn4489
mid_dscn4490
mid_dscn4503
mid_dscn4512
mid_dscn4514-1
mid_dscn4529
mid_dscn4531
mid_dscn4540
mid_dscn4543
mid_dscn4550
mid_dscn4560
mid_dscn4575
mid_dscn4601
mid_dscn4610
mid_imag0123
mid_imag0126
mid_imag0130
mid_imag0134
mid_imag0137
mid_imag0138-burst012
mid_imag0139-burst016
mid_img-0057
mid_img-0067
mid_img-0071
mid_img-0075
mid_img-0080
mid_img-1930
mid_img-1931
mid_img-1933
mid_img-1941
mid_img-1942
mid_img-1943
mid_img-1945
mid_img-1949
mid_img-1952
mid_img-1955
mid_img-1983
th_20150907-095216
th_20150907-101331
th_20150907-181505
th_20150907-182448
th_20150907-184118
th_20150908-152111
th_20150908-191837
th_20150908-192449
th_dscn4444
th_dscn4451
th_dscn4471
th_dscn4489
th_dscn4490
th_dscn4503
th_dscn4512
th_dscn4514-1
th_dscn4529
th_dscn4531
th_dscn4540
th_dscn4543
th_dscn4550
th_dscn4560
th_dscn4575
th_dscn4601
th_dscn4610
th_imag0123
th_imag0126
th_imag0130
th_imag0134
th_imag0137
th_imag0138-burst012
th_imag0139-burst016
th_img-0057
th_img-0067
th_img-0071
th_img-0075
th_img-0080
th_img-1930
th_img-1931
th_img-1933
th_img-1941
th_img-1942
th_img-1943
th_img-1945
th_img-1949
th_img-1952
th_img-1955
th_img-1983

Gościmy

Odwiedza nas 39 gości oraz 0 użytkowników.

Konferencje

Neofilolog 52/1

neo 452

Koła PTN